آندوسکوپی معده یا گاستروسکوپی (Gastroscopy) نوعی بررسی دستگاه گوارش فوقانی است. پزشک با استفاده از لولهای باریک، انعطافپذیر و مجهز به دوربین، داخل مری، معده و دوازدهه را مشاهده میکند.
این روش فقط برای تشخیص نیست؛ در صورت نیاز پزشک میتواند هنگام آندوسکوپی نمونهبرداری، کنترل بعضی خونریزیها یا برخی اقدامات درمانی را نیز انجام دهد.
چه زمانی آندوسکوپی لازم میشود؟
پزشک ممکن است در شرایط مختلف آندوسکوپی را پیشنهاد کند، از جمله:
- درد مداوم یا عودکننده قسمت بالای شکم
- سوزش معده یا رفلاکس شدید و طولانیمدت
- تهوع و استفراغ مکرر
- مشکل در بلع یا احساس گیر کردن غذا
- خونریزی گوارشی
- استفراغ خونی
- مدفوع سیاه و قیری
- کمخونی بدون علت مشخص در برخی افراد
- کاهش وزن ناخواسته
- شک به زخم معده یا دوازدهه
- بررسی التهاب معده یا مری
- بررسی ضایعات، پولیپ یا توده
- پیگیری برخی بیماریهای
- شناختهشده دستگاه گوارش
- بررسی علت برخی علائم مداوم که با درمان اولیه برطرف نشدهاند
البته هر درد معدهای به آندوسکوپی نیاز ندارد و تصمیم درباره انجام آن به سن، علائم، سابقه پزشکی و نظر پزشک بستگی دارد.
آیا برای بررسی هلیکوباکتر نمونهبرداری میکنند؟
بله، در برخی موارد پزشک میتواند هنگام آندوسکوپی از مخاط معده نمونه بگیرد تا از نظر هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori) بررسی شود.
هلیکوباکتر یکی از عوامل مهم در ایجاد التهاب معده و زخم معده و دوازدهه است.
البته تشخیص هلیکوباکتر همیشه به آندوسکوپی نیاز ندارد و در شرایط مناسب میتوان از آزمایشهای دیگری مانند تست تنفسی یا آزمایش مدفوع استفاده کرد.
آیا آندوسکوپی درد دارد؟
معمولاً آندوسکوپی نباید درد شدید ایجاد کند.
ممکن است هنگام انجام آن احساس کنید:
- چیزی در گلو وجود دارد
- حالت تهوع یا عق زدن دارید
- شکم کمی پر یا متورم شده است
- فشار مختصری در گلو یا شکم احساس میکنید
آرامبخشی میتواند این ناراحتی را بسیار کاهش دهد.
آندوسکوپی چقدر طول میکشد؟
خودِ بررسی معمولاً نسبتاً کوتاه است و اغلب حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول میکشد؛ اما مدت حضور شما در مرکز درمانی به دلیل آمادهسازی و ریکاوری بیشتر خواهد بود.
اگر اقدامات درمانی یا نمونهبرداریهای متعدد لازم باشد، ممکن است زمان بیشتری طول بکشد.
در آندوسکوپی چه بیماریهایی دیده میشوند؟
آندوسکوپی میتواند به تشخیص یا بررسی موارد مختلفی کمک کند، از جمله:
مشکلات مری
- التهاب مری
- آسیب ناشی از رفلاکس
- تنگی مری
- بعضی ضایعات و تودهها
- برخی تغییرات مخاطی
مشکلات معده
- التهاب معده (گاستریت)
- زخم معده
- خونریزی
- پولیپ
- ضایعات یا تودهها
- برخی تغییرات مشکوک به سرطان
مشکلات دوازدهه
- زخم دوازدهه
- التهاب
- برخی ضایعات
آیا آندوسکوپی سرطان معده را تشخیص میدهد؟
آندوسکوپی یکی از روشهای بسیار مهم برای مشاهده ضایعات مشکوک معده است.
اما دیدن یک ضایعه مشکوک به معنی قطعی بودن سرطان نیست. در صورت مشاهده ناحیه غیرطبیعی، پزشک میتواند بیوپسی انجام دهد و نمونه برای بررسی پاتولوژی ارسال شود.
بنابراین تشخیص قطعی بسیاری از موارد به نتیجه نمونهبرداری و آزمایش آسیبشناسی وابسته است.
بعد از آندوسکوپی چه احساسی خواهید داشت؟
پس از انجام آندوسکوپی ممکن است برای مدتی:
- گلودرد خفیف
- نفخ
- آروغ زدن
- احساس پری معده
- خوابآلودگی یا گیجی ناشی از آرامبخش
داشته باشید.
این علائم معمولاً موقتی هستند.
اگر آرامبخش دریافت کرده باشید، معمولاً لازم است همان روز رانندگی نکنید و فردی شما را تا منزل همراهی کند.
چه زمانی میتوان غذا خورد؟
زمان شروع خوردن و آشامیدن به شرایط شما و نوع بیحسی/آرامبخشی بستگی دارد. معمولاً پس از برطرف شدن بیحسی گلو و تأیید کادر درمان، ابتدا با مایعات شروع میشود.
دستورالعمل مرکز انجام آندوسکوپی را در این مورد دقیقاً دنبال کنید.
آیا آندوسکوپی خطرناک است؟
آندوسکوپی در مجموع یک روش نسبتاً ایمن است، اما مانند هر اقدام پزشکی کاملاً بدون خطر نیست.
عوارض احتمالی عبارتاند از:
- واکنش به داروی آرامبخش
- مشکلات تنفسی یا قلبی مرتبط با آرامبخشی
- خونریزی، بهخصوص در صورت انجام اقدامات درمانی یا نمونهبرداری خاص
- عفونت
- آسیب به دستگاه گوارش
- سوراخ شدن دیواره دستگاه گوارش که بسیار نادر است
خطر بسته به وضعیت فرد و نوع اقدامی که انجام میشود متفاوت است.
چه علائمی بعد از آندوسکوپی خطرناک هستند؟
اگر بعد از آندوسکوپی هر یک از موارد زیر ایجاد شد، باید سریعاً با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید و در صورت شدید بودن علائم برای ارزیابی فوری مراجعه کنید:
- درد شدید یا رو به افزایش شکم
- درد شدید قفسه سینه
- تنگی نفس
- تب
- استفراغ مکرر
- استفراغ خونی
- خونریزی قابل توجه
- مدفوع سیاه و غیرعادی، بهخصوص همراه با علائم دیگر
- مشکل شدید یا رو به افزایش در بلع
آیا آندوسکوپی نیاز به بیهوشی دارد؟
لزوماً نه.
در بسیاری از موارد از آرامبخشی وریدی استفاده میشود که با بیهوشی عمومی متفاوت است.
نوع دارو و میزان آرامبخشی به شرایط بیمار، مرکز درمانی و نظر پزشک بستگی دارد. اگر درباره «بیهوشی کامل» نگرانی دارید، قبل از انجام کار از پزشک یا متخصص بیهوشی درباره روش مورد استفاده سؤال کنید.
تفاوت آندوسکوپی و کولونوسکوپی چیست؟
آندوسکوپی فوقانی: از طریق دهان انجام میشود و مری، معده و دوازدهه را بررسی میکند.
کولونوسکوپی: از طریق مقعد انجام میشود و روده بزرگ را بررسی میکند.
هر دو با استفاده از وسیله دوربیندار انجام میشوند، اما قسمتهای متفاوتی از دستگاه گوارش را بررسی میکنند.
آیا آندوسکوپی همان سونوگرافی معده است؟
خیر.
سونوگرافی از امواج صوتی برای بررسی اندامها استفاده میکند، اما در آندوسکوپی، دوربین مستقیماً سطح داخلی مری، معده و دوازدهه را مشاهده میکند.
به همین دلیل آندوسکوپی در مواردی که پزشک نیاز به مشاهده مخاط یا نمونهبرداری دارد، اطلاعاتی ارائه میدهد که سونوگرافی معمولی نمیتواند.
جواب آندوسکوپی چه زمانی آماده میشود؟
اگر فقط ظاهر دستگاه گوارش بررسی شده باشد، پزشک معمولاً میتواند نتیجه اولیه را همان روز توضیح دهد.
اما اگر نمونهبرداری انجام شده باشد، باید منتظر جواب پاتولوژی بمانید. این نتیجه میتواند اطلاعات مهمی درباره التهاب، عفونت، تغییرات سلولی یا ماهیت یک ضایعه ارائه کند.
بنابراین اگر در گزارش نوشته شده باشد «بیوپسی انجام شد»، نباید صرفاً بر اساس ظاهر آندوسکوپی نتیجهگیری نهایی کرد.
چند نکته مهم قبل از آندوسکوپی
- دستور ناشتایی مرکز درمانی را دقیق رعایت کنید.
- فهرست داروهای خود را همراه داشته باشید.
- مصرف داروهای رقیقکننده خون و داروهای دیابت را حتماً به پزشک اطلاع دهید.
- اگر به دارویی حساسیت دارید، اطلاع دهید.
- اگر باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد، پزشک را مطلع کنید.
- اگر قرار است آرامبخش دریافت کنید، برای برگشت به منزل از قبل برنامهریزی کنید.
- داروهای خود را بدون دستور پزشک قطع یا تغییر ندهید.
یک نکته مهم
آندوسکوپی بهتنهایی همیشه علت علائم گوارشی را مشخص نمیکند. ممکن است نتیجه آندوسکوپی طبیعی باشد، اما فرد همچنان علائمی مثل سوزش، نفخ یا درد داشته باشد؛ در این شرایط پزشک بر اساس شرح حال و سایر آزمایشها تصمیم میگیرد چه بررسی یا درمانی لازم است.
