آندوسکوپی معده یکی از روشهای رایج و نسبتاً ایمن برای بررسی دقیق مری، معده و ابتدای روده باریک است. این روش به پزشک کمک میکند علت علائمی مانند درد و سوزش معده، رفلاکس، تهوع، استفراغ، خونریزی گوارشی و مشکلات بلع را بررسی کند و در صورت نیاز از بافت نمونهبرداری شود.
اگرچه آندوسکوپی معده معمولاً یک روش کمخطر محسوب میشود، مانند هر اقدام پزشکی دیگری ممکن است با عوارضی همراه باشد. بیشتر عوارض خفیف و موقتی هستند، اما در موارد نادر ممکن است عوارض جدیتری ایجاد شود.
در این مقاله، مهمترین عوارض آندوسکوپی معده، علائم هشداردهنده و مواردی که نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند را بررسی میکنیم.
آیا آندوسکوپی معده خطرناک است؟
در بیشتر افراد، آندوسکوپی معده یک روش ایمن است و عوارض جدی آن نادر هستند. این روش معمولاً با عبور یک لوله باریک و انعطافپذیر مجهز به دوربین از طریق دهان انجام میشود.
گاهی پزشک همزمان با آندوسکوپی اقداماتی مانند نمونهبرداری (بیوپسی)، برداشتن پولیپ یا کنترل خونریزی انجام میدهد. احتمال بروز عوارض بسته به نوع اقدام انجامشده متفاوت است.
به همین دلیل، نمیتوان گفت آندوسکوپی کاملاً بدون عارضه است؛ اما در شرایط استاندارد و توسط تیم درمانی مجرب، خطر عوارض جدی بسیار پایین است.
شایعترین عوارض آندوسکوپی معده
۱. گلودرد بعد از آندوسکوپی
یکی از شایعترین عوارض آندوسکوپی معده، احساس درد، خشکی یا تحریک گلو است.
عبور آندوسکوپ از دهان و حلق میتواند باعث تحریک موقت مخاط شود. این حالت معمولاً خفیف است و طی چند ساعت تا چند روز برطرف میشود.
نوشیدن مایعات، استراحت دادن به گلو و مصرف غذاهای نرم در صورت توصیه پزشک میتواند به کاهش ناراحتی کمک کند.
۲. نفخ و احساس پری شکم
در طول آندوسکوپی برای بهتر دیده شدن دیواره دستگاه گوارش، مقداری هوا یا گاز وارد معده میشود.
به همین دلیل ممکن است بعد از انجام آندوسکوپی احساس کنید:
- شکم نفخ کرده است
- آروغ بیشتری میزنید
- احساس پری یا فشار در شکم دارید
- گاهی درد خفیف شکمی دارید
این علائم معمولاً موقتی هستند و با خارج شدن گاز برطرف میشوند.
۳. تهوع یا احساس ناراحتی معده
برخی افراد بعد از آندوسکوپی دچار تهوع خفیف میشوند. این حالت میتواند به دلیل تحریک گلو و معده یا داروهای آرامبخش مورد استفاده در زمان انجام آندوسکوپی باشد.
اگر تهوع شدید یا مداوم باشد، باید با پزشک تماس گرفت.
۴. خوابآلودگی و سرگیجه
در بسیاری از مراکز برای کاهش اضطراب و ناراحتی بیمار از داروهای آرامبخش یا سدیشن استفاده میشود.
بعد از دریافت این داروها ممکن است فرد برای مدتی دچار:
- خوابآلودگی
- سرگیجه
- کاهش تمرکز
- احساس ضعف
- اختلال موقت در حافظه
شود.
به همین دلیل معمولاً توصیه میشود پس از آندوسکوپی با سدیشن، بیمار تا زمانی که اثر داروها برطرف نشده است رانندگی نکند و تنها نماند.
عوارض نادر اما جدی آندوسکوپی معده
عوارض جدی آندوسکوپی معده بسیار کمتر از عوارض خفیف هستند، اما آگاهی از آنها اهمیت دارد.
۵. خونریزی
خونریزی شدید در آندوسکوپی تشخیصی ساده نادر است. با این حال، اگر پزشک نمونهبرداری، برداشتن پولیپ یا اقدامات درمانی انجام دهد، احتمال خونریزی افزایش پیدا میکند.
مقدار بسیار کمی خون پس از برخی اقدامات ممکن است طبیعی باشد، اما استفراغ خونی، مدفوع سیاه یا خونریزی قابل توجه نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
۶. سوراخ شدن دستگاه گوارش
یکی از نادرترین اما جدیترین عوارض آندوسکوپی، ایجاد سوراخ یا پارگی در دیواره دستگاه گوارش است.
خطر این عارضه در آندوسکوپی تشخیصی ساده بسیار پایین است، اما در برخی اقدامات درمانی احتمال آن بیشتر میشود.
علائمی مانند درد شدید یا رو به افزایش شکم یا قفسه سینه، تب، تنگی نفس و ضعف شدید پس از آندوسکوپی نیازمند بررسی فوری پزشکی هستند.
۷. مشکلات تنفسی یا قلبی
داروهای آرامبخش میتوانند در برخی افراد باعث کاهش تنفس یا تغییر فشار خون و ضربان قلب شوند.
این عوارض معمولاً در طول انجام آندوسکوپی تحت نظر تیم درمانی شناسایی و مدیریت میشوند. افرادی که بیماریهای قلبی یا ریوی دارند باید قبل از انجام آندوسکوپی، پزشک را در جریان بیماری و داروهای خود قرار دهند.
۸. واکنش به داروهای آرامبخش
در موارد نادر ممکن است بیمار نسبت به داروی آرامبخش یا سایر داروهای استفادهشده واکنش نشان دهد.
به همین دلیل، اطلاع دادن درباره سابقه حساسیت دارویی، بیماریهای زمینهای و داروهای مصرفی قبل از آندوسکوپی اهمیت دارد.
عوارض آندوسکوپی با بیهوشی چیست؟
آندوسکوپی ممکن است بدون آرامبخشی، با آرامبخشی یا در شرایط خاص با بیهوشی انجام شود.
در صورت استفاده از داروهای آرامبخش یا بیهوشی، علاوه بر عوارض مربوط به خود آندوسکوپی، احتمال بروز عوارض مرتبط با دارو نیز وجود دارد؛ از جمله:
- خوابآلودگی
- سرگیجه
- تهوع
- افت فشار خون
- تغییرات تنفسی
- واکنش حساسیتی به دارو
نوع دارو و میزان آن باید توسط پزشک و تیم بیهوشی بر اساس شرایط بیمار تعیین شود.
عوارض نمونهبرداری در آندوسکوپی معده چیست؟
نمونهبرداری از معده یا سایر قسمتهای دستگاه گوارش در بسیاری از موارد برای تشخیص دقیق بیماری انجام میشود.
بعد از بیوپسی ممکن است مقدار بسیار کمی خونریزی ایجاد شود که معمولاً مشکل جدی ایجاد نمیکند.
با این حال، خونریزی قابل توجه یا مداوم، درد شدید، تب یا علائم غیرطبیعی پس از نمونهبرداری باید توسط پزشک بررسی شود.
چه زمانی بعد از آندوسکوپی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
برخی علائم بعد از آندوسکوپی طبیعی و موقتی هستند؛ اما بروز علائم زیر نیاز به تماس فوری با پزشک یا مراجعه به مرکز درمانی دارد:
- درد شدید یا رو به افزایش شکم یا قفسه سینه
- تنگی نفس یا مشکل در تنفس
- تب
- استفراغ مکرر
- استفراغ خونی
- مدفوع سیاه یا خونریزی قابل توجه
- مشکل شدید یا رو به افزایش در بلع
- ضعف یا سرگیجه شدید
- بیحالی غیرطبیعی
وجود این علائم لزوماً به معنی ایجاد عارضه جدی نیست، اما باید علت آنها بررسی شود.
چه افرادی ممکن است بیشتر در معرض عوارض باشند؟
خطر عوارض به شرایط فردی و نوع آندوسکوپی بستگی دارد. پزشک ممکن است در افراد دارای شرایط زیر احتیاط بیشتری در نظر بگیرد:
- بیماریهای قلبی
- بیماریهای ریوی
- اختلالات انعقادی
- مصرف داروهای رقیقکننده خون
- سابقه واکنش به داروهای آرامبخش یا بیهوشی
- سن بالا
- بیماریهای زمینهای متعدد
- انجام اقدامات درمانی همراه با آندوسکوپی
بنابراین لازم است بیمار قبل از آندوسکوپی، تمام داروها و بیماریهای زمینهای خود را به پزشک اطلاع دهد.
برای کاهش عوارض آندوسکوپی چه کارهایی باید انجام داد؟
رعایت دستورالعملهای پزشک قبل و بعد از آندوسکوپی میتواند به افزایش ایمنی کمک کند.
قبل از آندوسکوپی
- طبق دستور پزشک ناشتا باشید.
- تمام داروهای مصرفی خود را به پزشک اطلاع دهید.
- در صورت مصرف داروهای رقیقکننده خون، بدون هماهنگی پزشک مصرف آنها را قطع نکنید.
- سابقه حساسیت دارویی را اطلاع دهید.
- بیماریهای قلبی، ریوی و سایر بیماریهای زمینهای را به پزشک بگویید.
بعد از آندوسکوپی
- تا برطرف شدن اثر آرامبخش طبق توصیه مرکز درمانی رانندگی نکنید.
- در صورت داشتن گلودرد خفیف، مایعات و غذای مناسب طبق توصیه پزشک مصرف کنید.
- در صورت مشاهده علائم غیرطبیعی، آنها را نادیده نگیرید.
- دستورالعملهای پزشک درباره غذا، دارو و فعالیتهای روزمره را رعایت کنید.
آیا گلودرد و نفخ بعد از آندوسکوپی طبیعی است؟
بله. گلودرد خفیف، نفخ، آروغ زدن و احساس ناراحتی خفیف شکم از عوارض نسبتاً شایع و معمولاً موقتی آندوسکوپی هستند.
اما اگر درد شدید باشد، علائم به جای بهتر شدن تشدید شوند یا همراه با تب، خونریزی یا تنگی نفس باشند، باید فوراً با پزشک تماس گرفته شود.
آیا آندوسکوپی معده باعث آسیب به معده میشود؟
در حالت معمول، آندوسکوپی تشخیصی باعث آسیب دائمی به معده نمیشود. آندوسکوپ توسط پزشک متخصص و با کنترل مستقیم وارد دستگاه گوارش میشود.
با این حال، مانند هر اقدام پزشکی، احتمال بسیار کمی برای عوارضی مانند خونریزی یا سوراخ شدن وجود دارد که احتمال آن بسته به نوع اقدام متفاوت است.
جمعبندی
عوارض آندوسکوپی معده در اغلب افراد خفیف و موقتی هستند و ممکن است شامل گلودرد، نفخ، آروغ زدن، تهوع یا خوابآلودگی ناشی از داروهای آرامبخش باشند.
عوارض جدی مانند خونریزی قابل توجه، سوراخ شدن دستگاه گوارش، مشکلات تنفسی یا واکنش شدید به داروها بسیار نادر هستند، اما شناخت علائم هشدار اهمیت زیادی دارد.
اگر بعد از آندوسکوپی دچار درد شدید، تنگی نفس، تب، استفراغ خونی، مدفوع سیاه یا خونریزی قابل توجه شدید، باید بدون تأخیر تحت ارزیابی پزشکی قرار بگیرید.
سوالات متداول درباره عوارض آندوسکوپی معده
آیا آندوسکوپی معده درد دارد؟
به دلیل استفاده از اسپری بیحسی گلو و در بسیاری از موارد آرامبخش، معمولاً درد قابل توجهی ایجاد نمیشود؛ ممکن است بعد از آن گلودرد یا ناراحتی خفیف داشته باشید.
چند روز بعد از آندوسکوپی گلودرد طبیعی است؟
گلودرد خفیف معمولاً کوتاهمدت است و باید بهتدریج بهتر شود. درد شدید یا مداوم نیاز به بررسی دارد.
آیا نفخ بعد از آندوسکوپی طبیعی است؟
بله، وارد شدن هوا یا گاز به معده میتواند باعث نفخ و آروغ زدن موقت شود.
آیا آندوسکوپی معده عوارض خطرناک دارد؟
عوارض جدی ممکن است رخ دهند اما نادر هستند. نوع اقدام انجامشده، وضعیت سلامت بیمار و استفاده از آرامبخش یا اقدامات درمانی بر میزان خطر تأثیر میگذارد.
آیا بعد از آندوسکوپی میتوان غذا خورد؟
زمان شروع خوردن و نوع غذا به وضعیت بیمار، نوع بیحسی یا آرامبخشی و دستور پزشک بستگی دارد. بهتر است توصیه مرکز انجامدهنده آندوسکوپی رعایت شود.
