فتق هیاتال (Hiatal hernia) زمانی رخ میدهد که بخشی از معده از طریق سوراخی در دیافراگم (هیاتوس) به داخل قفسه سینه بالا میرود. این مشکل میتواند کوچک و بدون علامت باشد یا باعث علائم قابل توجهی شود.
ارتباط فتق هیاتال با بیماریهای معده و مری عبارت است از:
- Gastroesophageal reflux disease: شایعترین ارتباط. فتق هیاتال میتواند باعث ضعیف شدن عملکرد دریچه بین مری و معده شود و رفلاکس اسید را تشدید کند.
- Esophagitis: رفلاکس مکرر میتواند باعث التهاب و زخم مری شود.
- Barrett’s esophagus: در برخی افراد، رفلاکس طولانیمدت ممکن است به این تغییر در بافت مری منجر شود که نیاز به پیگیری پزشکی دارد.
- Peptic ulcer disease: فتق هیاتال بهطور مستقیم باعث زخم معده نمیشود، اما گاهی ممکن است همراه با آن دیده شود. در مواردی از فتقهای بزرگ، زخمهای خاصی به نام ضایعات کامرون در محل فتق ایجاد میشوند.
- التهاب معده (گاستریت): ارتباط مستقیمی با فتق هیاتال ندارد، اما ممکن است همزمان در یک فرد وجود داشته باشد.
علائم شایع
- سوزش سر دل
- برگشت اسید یا غذا به دهان
- درد یا سوزش پشت استخوان سینه
- احساس پری بعد از غذا
- دشواری در بلع (در برخی موارد)
فتق هیاتال چه ارتباطی با بیماریهای معده دارد؟
مهمترین ارتباط آن با رفلاکس معده است، نه خود معده.
- باعث میشود اسید معده راحتتر وارد مری شود.
- در نتیجه فرد دچار سوزش سر دل، ترش کردن و برگشت غذا به دهان میشود.
- اگر این وضعیت مدت زیادی ادامه پیدا کند، ممکن است مری دچار التهاب یا زخم شود.
آیا فتق هیاتال باعث زخم معده میشود؟
معمولاً خیر. فتق هیاتال بهتنهایی علت زخم معده نیست. زخم معده بیشتر به دلیل عفونت با باکتری هلیکوباکتر پیلوری یا مصرف طولانیمدت داروهای مسکن مانند ایبوپروفن و دیکلوفناک ایجاد میشود.
علائم فتق هیاتال
- سوزش سر دل
- ترش کردن
- درد یا سوزش پشت استخوان سینه
- احساس پری بعد از غذا
- گاهی مشکل در بلع
آیا فتق هیاتال همیشه نیاز به عمل دارد؟
خیر. اگر فتق کوچک باشد و علامتی نداشته باشد، معمولاً فقط پیگیری کافی است. اگر علائم شدید باشد یا با دارو کنترل نشود، ممکن است پزشک جراحی را پیشنهاد کند.
آیا فتق هیاتال نیاز به درمان دارد؟
اگر فتق کوچک باشد و علامتی ایجاد نکند، معمولاً فقط پیگیری کافی است. اگر باعث رفلاکس یا علائم آزاردهنده شود، درمان معمولاً شامل:
- کاهش وزن (در صورت اضافهوزن)
- پرهیز از وعدههای غذایی حجیم
- نخوابیدن تا ۲–۳ ساعت بعد از غذا
- بالا آوردن سر تخت هنگام خواب
- در صورت نیاز، مصرف داروهای کاهنده اسید معده با نظر پزشک
در فتقهای بزرگ یا زمانی که علائم با دارو کنترل نشوند یا عوارض ایجاد شود، ممکن است جراحی توصیه شود.
