التهاب معده (گاستریت) یعنی التهاب مخاط معده. علتها متفاوتاند و درمان هم به علت بستگی دارد. در ادامه علل، علائم و روشهای درمان را خلاصه و کاربردی میگویم.
علل شایع التهاب معده
-
عفونت هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori)
یکی از مهمترین علتها؛ میتواند مزمن شود و خطر زخم و مشکلات دیگر را بالا ببرد. -
داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDها)
مثل ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک، ژلوفن و… (بهخصوص مصرف مکرر یا با معده خالی). -
تحریکات و عوامل غذایی/عادتها
- الکل
- سیگار
- غذاهای خیلی تند/چرب
- استرس (گاهی علائم را تشدید میکند)
-
رفلاکس صفرا به معده
(گاهی بعد از برخی جراحی -
ها یا در بعضی افراد)
-
گاستریت حاد ناش
-
ی از عفونتها یا عوامل دیگر ویروسها/مسمومیت غذایی (کمتر شایع در مقایسه با موارد بالا).
-
گاستریت خودایمنی (کمتر شایع) میتواند به کمبود ویتامین B12 و کمخونی منجر شود.
علائم التهاب معده
علائم ممکن است خفیف یا شدید باشد و گاهی اصلاً علائم ندارد. شایعترینها:
- سوزش یا درد بالای شکم (ناحیه معده)
- تهوع
- نفخ
- پری زودرس و احساس سنگینی بعد غذا
- بیاشتهایی
- آروغ/احساس سوءهاضمه
علائم هشدار (نیاز به ویزیت سریع/اورژانسی)
- مدفوع سیاه (قیری) یا استفراغ خونی
- کاهش وزن بیدلیل
- کمخونی یا ضعف شدید
- استفراغ مکرر
- دشواری یا درد هنگام بلع
- درد شدید و ناگهانی، یا بدتر شدن پیشرونده علائم
- سن بالاتر با شروع جدید علائم (مثلاً بالای ۴۵–۵۰ سال بسته به شرایط)
روشهای درمان التهاب معده (بسته به علت)
1) اگر علت دارویی باشد (NSAID)
- قطع یا جایگزینی NSAID (با نظر پزشک)
- کاهش تحریک معده، و در بسیاری موارد شروع داروهای کاهنده اسید
2) اگر H. pylori عامل باشد (مهم!)
درمان معمولاً درمان ریشهکنکننده (آنتیبیوتیکها + داروی کاهنده اسید) است؛ مدت و ترکیب دقیق بسته به الگوی مقاومت منطقه و نظر پزشک است.
نکته: خودسرانه درمان را شروع/قطع نکنید و بعد از درمان، تست کنترل لازم است.
3) درمان علامتی و کاهش اسید
- PPI (مثل امپرازول/پنتوپرازول/اسموپرازول): معمولاً مؤثرترین برای کاهش التهاب وابسته به اسید
- یا H2 بلاکرها (مثل فاموتیدین) در برخی افراد/شدتها
- در موارد خفیف: آنتیاسیدها یا آلژیناتها برای تسکین کوتاهمدت
4) اگر رفلاکس صفرا/مشکلات حرکتی مطرح باشد
بر اساس نظر پزشک، ممکن است درمانهای اختصاصیتر یا بررسیهای تکمیلی لازم شود.
علت التهاب معده چه آزمایشهایی کمک میکند؟
- تست H. pylori:
- تست تنفسی اوره
- تست مدفوع (آنتیژن)
- آندوسکوپی (EGD) اگر:
- علائم هشدار دارید
- یا سن بالاتر و شروع جدید علائم دارید
- یا درمان اولیه جواب ندهد
- یا پزشک به علت خاصی شک داشته باشد (زخم، خونریزی، بدخیمی، گاستریت خودایمنی و…)
برای التهاب معده کارهایی که در خانه میتواند کمک کند
- پرهیز موقت از: قهوه، نوشابه گازدار، غذاهای خیلی چرب/تند، الکل
- وعدههای کوچکتر، پرهیز از پرخوری
- اگر با معده خالی NSAID مصرف میکردید، اصلاح و قطع (با نظر پزشک)
- سیگار را ترک کنید
- اگر شبها بدتر میشود: شام سبک و با فاصله از خواب (۲–۳ ساعت)
