آندوسکوپی معده که به آن آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی (Upper GI Endoscopy) نیز گفته میشود، یک روش تشخیصی و گاهی درمانی است. پزشک با استفاده از وسیلهای به نام آندوسکوپ داخل قسمت بالایی دستگاه گوارش را مشاهده میکند.
آندوسکوپ یک لوله باریک و انعطافپذیر است که در نوک آن دوربین و چراغ قرار دارد. این وسیله از طریق دهان وارد بدن میشود و پزشک میتواند مری، معده و دوازدهه (ابتدای روده باریک) را بررسی کند.
چرا آندوسکوپی انجام میشود؟
پزشک ممکن است برای بررسی علت علائمی مانند موارد زیر آندوسکوپی تجویز کند:
- درد یا سوزش مداوم معده
- سوزش سر دل و رفلاکس شدید یا طولانیمدت
- تهوع و استفراغ مکرر
- مشکل یا درد هنگام بلع
- احساس گیر کردن غذا در گلو یا مری
- خونریزی گوارشی یا استفراغ خونی
- مدفوع سیاهرنگ
- کمخونی بدون علت مشخص، در برخی شرایط
- کاهش وزن غیرعمدی
- بررسی زخم معده یا دوازدهه
- بررسی التهاب معده
- بررسی احتمال وجود توده یا سرطان
- بررسی برخی بیماریهای مری و دوازدهه
آندوسکوپی چگونه انجام میشود؟
۱. آمادگی قبل از انجام
معمولاً لازم است چند ساعت قبل از آندوسکوپی چیزی نخورید و ننوشید تا معده خالی باشد. مدت دقیق ناشتایی را مرکز درمانی به شما اعلام میکند.
اگر داروهایی مانند رقیقکنندههای خون، داروهای دیابت یا بعضی داروهای دیگر مصرف میکنید، حتماً قبل از آندوسکوپی به پزشک اطلاع دهید. بعضی داروها ممکن است نیاز به تنظیم داشته باشند؛ خودسرانه دارویی را قطع نکنید.
۲. آماده شدن برای آندوسکوپی
معمولاً فشار خون، ضربان قلب و سطح اکسیژن بررسی میشود. برای کاهش ناراحتی، ممکن است از اسپری بیحسی گلو و/یا داروی آرامبخش از طریق رگ استفاده شود.
۳. ورود آندوسکوپ
بیمار معمولاً به پهلو قرار میگیرد. پزشک آندوسکوپ را از دهان وارد میکند و آن را از مری به سمت معده و سپس دوازدهه هدایت میکند.
این وسیله وارد راه تنفسی نمیشود و مانع نفس کشیدن شما نمیشود.
۴. بررسی داخل دستگاه گوارش
دوربین تصاویر را روی صفحه نمایش میدهد. پزشک میتواند زخم، التهاب، خونریزی، پولیپ، تغییرات مخاطی یا ضایعات دیگر را مشاهده کند.
گاهی برای بهتر دیدن، مقدار کمی هوا یا گاز وارد معده میشود؛ به همین دلیل بعد از آندوسکوپی ممکن است کمی نفخ یا آروغ داشته باشید.
۵. نمونهبرداری
اگر پزشک ناحیهای را نیازمند بررسی بیشتر ببیند، میتواند با ابزار کوچکی که از داخل آندوسکوپ عبور میکند، نمونه بافت (بیوپسی) بردارد.
نمونهبرداری ممکن است برای بررسی التهاب، بعضی بیماریها یا هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori) انجام شود. معمولاً فرد هنگام نمونهبرداری چیزی احساس نمیکند.
آیا آندوسکوپی درد دارد؟
معمولاً درد قابلتوجهی ندارد، اما ممکن است هنگام ورود آندوسکوپ احساس فشار، تهوع یا ناراحتی در گلو ایجاد شود. داروهای آرامبخش و بیحسی گلو میتوانند این ناراحتی را بسیار کمتر کنند.
خود آندوسکوپی معمولاً مدت زیادی طول نمیکشد؛ اغلب حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه برای انجام بررسی کافی است، اما زمان حضور در مرکز درمانی بیشتر خواهد بود.
بعد از آندوسکوپی چه اتفاقی میافتد؟
پس از اتمام کار، مدتی در بخش ریکاوری تحت نظر خواهید بود. اگر آرامبخش دریافت کرده باشید، ممکن است برای مدتی خوابآلود یا گیج باشید.
ممکن است موارد زیر را تجربه کنید:
- گلودرد خفیف
- نفخ
- آروغ زدن
- احساس خوابآلودگی در اثر داروی آرامبخش
اگر آرامبخش دریافت کرده باشید، معمولاً نباید همان روز رانندگی یا کارهایی که نیاز به تمرکز بالا دارند انجام دهید و بهتر است فردی شما را همراهی کند.
آیا آندوسکوپی عوارض دارد؟
آندوسکوپی معمولاً یک روش ایمن است، اما مانند هر اقدام پزشکی، احتمال عوارض وجود دارد. عوارض جدی نادر هستند.
ممکن است بهندرت مواردی مانند:
- خونریزی، بهخصوص پس از نمونهبرداری یا اقدامات درمانی
- واکنش به داروی آرامبخش
- آسیب یا سوراخشدن دیواره دستگاه گوارش
- عفونت
- مشکلات تنفسی یا قلبی مرتبط با آرامبخشی
رخ دهد.
اگر بعد از آندوسکوپی دچار درد شدید یا رو به افزایش شکم یا قفسه سینه، تب، استفراغ خونی، مدفوع سیاه، تنگی نفس یا مشکل شدید در بلع شدید، باید فوراً با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید یا برای ارزیابی فوری مراجعه کنید.
آیا نتیجه آندوسکوپی همان روز مشخص میشود؟
پزشک معمولاً میتواند ظاهر مری، معده و دوازدهه را بلافاصله مشاهده کند و نتیجه اولیه را توضیح دهد.
اما اگر نمونهبرداری انجام شده باشد، نتیجه آزمایش بافتشناسی معمولاً بعداً آماده میشود. بنابراین «طبیعی بودن ظاهر معده» لزوماً به معنی آماده بودن تمام نتایج آزمایشها نیست.
تفاوت آندوسکوپی با سونوگرافی یا سیتیاسکن چیست؟
آندوسکوپی مستقیماً سطح داخلی مری، معده و دوازدهه را نشان میدهد و مزیت مهم آن این است که پزشک میتواند در همان زمان نمونهبرداری یا بعضی اقدامات درمانی انجام دهد.
در مقابل، سونوگرافی و سیتیاسکن بیشتر برای مشاهده ساختارهای داخل شکم و اندامهای اطراف استفاده میشوند و امکان مشاهده مستقیم سطح داخلی معده و نمونهبرداری از آن را مانند آندوسکوپی ندارند.
